Kavânin-i Osmâniyye

Bu konuda yazılmış oldukça detaylı çalışmalar mevcut. Özellikle Ali Adem Yörük’ün yüksek lisans tezi Mekteb-i Hukuk'un kuruluşu ve faaliyetleri (1878-1900) – 2008 faydalı kaynaklardan birisi.

Okulun dahili nizamnamesinde (Mekteb-i Sultanide teşkil olunan hukuk mektebinin nizamnamesi) dikkatimi çeken iki noktayı paylaşmak istiyorum.

Derslere Dışarıdan Devam

Dördüncü Madde: Mektebde okunacak derslerde hâricden bulunmak isteyenler devâm ve imtihân ile mükellef olmayacak ve bunlara diploma i’tâ olunmayıp muallimleri tarafından birer kıt’a tasdîknâme verilebilecek ve bu kısım talebenin isimleri dîger bir deftere kayd ve işâret olunarak yedlerine birer kıt’a duhûliye varakası i’tâ edilecektir.

Yani isteyenler hukuk mektebinin derslerine dışarıdan katılabilecekler. Sınava girmeyecek ve diploma almayacaklar. Ancak kendilerine bunun karşılığında bir belge verilebilecek.

Mektebe dışarıdan devam etmenin pratikteki veya meslek hayatındaki katkısı ne olur bilemiyorum 🙂. Ancak böyle bir imkanın olması enteresan. Kaç kişi dışarıdan derslere katılıp belge almıştır, bildiğim kadarıyla buna dair bir veriye şimdilik sahip değiliz.

Ders Programı

( Hukuk Mektebinde Tedris Olunacak Derslerin Cedvelidir )

Fıkh, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, Usul-i Fıkh, Hukuk-ı Umumiye (yani ilm-i hukukun milel-i salifede bulunduğu derecatı muhtasar gözden geçirmek), Kavanin ve Nizamat-ı Devlet-i Aliye, Roma Kavanini, Kanun-ı Ticaret, Usul-i Muhakeme, Kanun-ı Ceza ve Usul-i İstintak, Kavanin-i Bahriye, Hukuk-ı Düvel ve Milel, Muahedat, (Ekonomi Politik), Tedbir-i Müdün yani Servet-i Milel.

19. yüzyılın sonlarına doğru fıkıh, her ne kadar Mecelle ile kodifiye edilmiş olsa da, halen hukukun temel kaynaklarından birisiydi. Bu ders programında da fıkıhla beraber roma hukukunun da okutulduğunu görüyoruz. Ayrıca, 19. yüzyıldaki kanunlaştırmaların ve hukuki dönüşümün sonucu olarak yeni hukuk alanlarının okutulmaya başladığını görüyoruz: ceza usul hukuku, deniz hukuku ve milletlerarası hukuk gibi.